Câu lạc bộ Nhà báo nữ tuổi 15

The player will show in this paragraph
Hơn 35 năm sau khi tốt nghiệp Đại học, trong dịp về dự Kỷ niệm 60 năm Ngày thành lập Trường Đại học Tổng hợp Huế, giữa hàng ngàn cựu sinh viên, tôi vẫn nhận ra chị với tà áo dài của Huế nhưng mang màu hoa anh đào nhẹ nhàng và duyên dáng, mà trước đó, cũng tại lần kỷ niệm 55 năm của Trường (năm 2012), chị đã có bài phát biểu đại diện cựu sinh viên khiến Thầy Cô và những người bạn cùng thời đều xúc động và không cầm được nước mắt.  
Đất trời xứ Bắc chiều cuối hạ oi oi nắng lửa. Nhưng hễ bước qua ngôi cổng gạch mộc mầu nâu đỏ già rồi chạm chân đến mảnh sân lát gạch Bát Tràng gồ ghề soi bóng giàn mướp xanh và những bể cây cảnh trầm lặng, ai đó đều cảm thấy dịu mát, thư thái trong cõi lòng. 

Ca trù trở lại

Ngày 1/10/2009, tại Abu Dhabi, nghệ thuật ca trù của Việt Nam chính thức được Unesco tuyên bố trở thành Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.


 

Vì sao công chúng cần quan tâm và bảo tồn di sản văn hóa ca trù?

Ngày nay giới trẻ Việt ngày càng có điều kiện du lịch xuyên Việt, cũng như cập nhật tin tức về những điểm đến du lịch hấp dẫn; trong đó Hà Nội được tạp chí Travel & Leisure và Tripadvisor đánh giá là thành phố du lịch dễ chịu nhất khu vực Đông Nam Á năm 2016. Càng tiếp xúc với bạn bè phương Tây thì cái  gốc văn hóa và niềm tự hào dân tộc càng cần được bồi đắp, bằng việc quan tâm và bảo tồn di sản văn hóa dân tộc. Như Cố Giáo sư Trần Văn Khê từng dặn dò “Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là một cách để bày tỏ lòng yêu nước”. Nghệ thuật ca trù là bảo vật độc nhất vô nhị của Việt Nam trên thế giới, không một nước nào có thể biểu diễn ca trù hay như người Việt Nam; bảo vật này lại ra đời tại kinh thành Thăng Long và lưu truyền đến nay tại thủ đô Hà Nội, di sản ca trù thời xưa thời xưa chỉ phục vụ vua chúa Việt Nam, thời nay ca trù được công diễn rộng rãi đến với công chúng, vì thế nếu những ai có duyên đến thưởng thức và cảm nhận được cái hay của ca trù, những người đó không phải tầm thường.

Hồ sơ ca trù được Unesco đánh giá như sau : ca trù đã trải qua một quá trình phát triển ít nhất từ thế kỳ 15 đến nay, được biểu diễn ở không gian văn hóa đa dạng gắn liền, ở nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau. Ca trù thể hiện một ý thức về bản sắc và sự kế t ục trong nghệ thuật biểu diễn có tính sáng tạo, được chuyển giao qua thế hệ này sang thế hệ khác thông qua các tổ chức giáo phường. Những giáo phường như Giáo phường Bích Câu Đạo Quán, Ca Trù Thăng Long, Ca Trù Hà Nội, Ca Trù Thái Hà...v.v... đã duy trì các cộng đồng có quan hệ mật thiết tạo nên nét đặc trưng cho ca trù. Mặc dù trải qua nhiều biến động lịch sử xã hội, nhưng ca trù vẫn có một sức sống riêng bởi những giá trị của nghệ thuật đối với văn hóa Việt Nam.

Những giá trị độc đáo đó có thể kể đến sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa thơ và nhạc trong nghệ thuật ca trù. Người sáng tác thơ là những văn nhân đến dự canh hát với tư cách quan viên cầm trống chầu, người phổ thơ thành nhạc là các ca nương. Ca trù xuất hiện từ thế kỷ 15 là thời kỳ người Việt dùng chữ Nho, vì vậy lời thơ của các bài ca trù bất hủ như Chúc hỗ, Non Mai, Tự tình, Nhân sinh thấm thoắt...v...v... đều là chữ Nôm. Chính điều này làm nên nét tinh tế sang trọng của ca trù; vì đến nay khi người Việt đã dùng chữ Quốc ngữ thì từ Hán Nôm vẫn được sử dụng trong văn cảnh trang trọng, ví dụ như tri ân liệt sĩ thay vì biết ơn liệt sĩ. Như vậy để thẩm thấu được tinh hoa của ca trù, thì khán giả người Việt cần được làm quen sâu rộng hơn với nghệ thuật thư pháp chữ Nho.

Nhận ra điều này, đình Bích Câu ( 14 Cát Linh, Hà Nội) đã và đang hỗ trợ địa điểm cho hai bên câu lạc bộ thư pháp Việt Unesco và Giáo phường ca trù Bích Câu Đạo Quán hoạt động song hành vào sáng chủ nhật hàng tuần. Thành viên câu lạc bộ thư pháp Unesco tuy đang làm về lĩnh vực CNTT nhưng có thể sáng tác 10 bài thơ Nôm một năm để GP Bích Câu Đạo Quán phổ thơ thành nhạc và tập luyện biểu diễn.

Người Việt cần học thêm về thư pháp Hán Nôm để cảm được cái hay của ca trù; vậy yếu tố nào của ca trù đã cuốn hút được nhiều lượt du khách đến thưởng thức? Âm nhạc chính là một loại ngôn ngữ không lời. Và nét đặc sắc trong giai điệu ca trù nằm ở lối hát nhả chữ uyển chuyển kết hợp cùng 3 loại nhạc khí: Phách gỗ, đàn đáy và trống chầu. Tiếng phách có khi nhịp nhàng nâng cao lời ca  tiếng hát, khi ca nương hát dứt câu thì tiếng phách dồn dập như tiếng vó ngựa phi; những lúc nhịp phách nhanh như vậy thì tiếng đàn đáy trầm lắng lại tạo hiệu ứng ghìm dây cương cho tiếng phách; điều đó khiến thính giả có cảm tưởng như tĩnh mà như động. Đặc biệt tiếng hát của người ca nương Việt Nam, dù có khác nhau về ngôn ngữ giữa ca nương và khán giả, vậy mà nhờ lối hát luyến chữ nhả chữ tròn trịa theo giai điệu truyền cảm, tiếng hát mộc không cần micro như là lời tự sự cho tâm tư của con người trước dòng đời lúc đục lúc trong. Điều đó đã kết nối trái tim khán thính giả phương Tây, để lại ấn tượng tốt đẹp về di sản văn hóa đặc trưng của Việt Nam.

Hiệu ứng nghệ thuật trong ca trù đạt được những thành tựu đó phải kể đến sự hòa hợp giữa tiếng hát và tiếng đàn đáy; để được như  vậy thì trong đời sống và trên sân khấu, ca nương và kép đàn gắn bó như hình với bóng, bởi vậy nghệ thuật ca trù không chọn người ngoài để biểu diễn với nhau, mà thường là chồng đàn vợ hát, mẹ đàn con hát, chị đàn em hát; điều này giúp đảm bảo cân bằng cuộc sống gia đình và sự nghiệp của các ca nương, kép đàn đã nguyện cống hiến đời mình để khôi phục di sản văn hóa quê hương.

Cũng chính vì nét đặc trưng này của ca trù đã tạo điều kiện để cha truyền con nối. Một số ca nương kép đàn thường đưa con mình đến các buổi tập luyện của các giáo phường để con làm quen với âm nhạc truyền thống, nếu con thích thể loại âm nhạc này thì ca nương kép đàn không những đưa con đi học cùng mình mà về nhà cũng học cùng con, và động viên con mình.

Và chương trình “Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội 2016” từ ngày 11-13/11/2016 tại Văn Miếu do Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội tổ chức, là tín hiệu mừng mở ra tương lai khởi sắc của di sản ca trù nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung. Nghệ thuật luôn cần được kế thừa bởi thế hệ trẻ, và được chính quyền quan tâm thông qua những sự kiện như vậy.

Giáo phường ca trù Bích Câu Đạo Quán nhận đào tạo miễn phí cho các bạn trẻ đến học hát và học đàn đáy, tại đình Bích Câu Đạo Quán 14 Cát Linh, vào 9h sáng chủ nhật hàng tuần.

Giáo phường Ca Trù Thăng Long biểu diễn vào 20h thứ 5 và thứ 7 hàng tuần tại 28 Hàng Buồm, Hà Nội.

Câu lạc bộ Ca Trù Hà Nội biểu diễn vào 20h thứ 4,6, chủ nhật hàng tuần tại đình Kim Ngân 42 Hàng Bạc, Hà Nội.

Thùy Dương